Αλλαγές στην σύσταση των ελληνικών εταιρειών και στην τήρηση του Γενικού Εμπορικού Μητρώου με βάση το νέο νόμο 4919/2022
Ο νέος νόμος υπ’ αριθμ. 4919/2022 του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων ενσωματώνει στην ελληνική έννομη τάξη την Οδηγία (ΕΕ) 2019/1151, όπως αυτή τροποποίησε την Οδηγία (ΕΕ) 2017/1132 σχετικά με τη χρήση ψηφιακών εργαλείων και διαδικασιών στον τομέα του εταιρικού δικαίου (εφεξής ο «Νόμος»). O Nόμος εισάγει μια σειρά αλλαγών που αφορούν στην σύσταση ελληνικών εταιρειών, στη δημοσίευση των πράξεων στο Γ.Ε.ΜΗ. καθώς και την απλοποίηση των διαδικασιών σε νομικό, διοικητικό και τεχνικό επίπεδο, επιχειρεί να αμβλύνει τις δυσλειτουργίες που είχαν παρατηρηθεί με τον προγενέστερο νόμο 4635/2019 και αξιοποιεί τις νέες τεχνολογίες και τη διασύνδεση των μητρώων και των πληροφοριακών συστημάτων με σκοπό την βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος.
Πιο συγκεκριμένα, οι κυριότερες αλλαγές εντοπίζονται στα ακόλουθα σημεία:
1. Διαδικασία Σύστασης Εταιρειών
Όλες οι μορφές εταιρειών μπορούν πλέον να συστήνονται είτε μέσω της αρμόδιας Υ.Μ.Σ. του Γ.Ε.ΜΗ. ή ηλεκτρονικά μέσω e-Υ.Μ.Σ. με την χρήση του πρότυπου καταστατικού, με εξαίρεση τις περιπτώσεις στις οποίες απαιτείται η σύνταξη συμβολαιογραφικής πράξης (λ.χ. σε περίπτωση σύστασης με εισφορά ακινήτου). Τα πρότυπα καταστατικά μπορούν να υπογράφονται και ηλεκτρονικά. Περαιτέρω, οι εταιρείες θα μπορούν να υποβάλλουν αίτηση για άνοιγμα τραπεζικού λογαριασμού σε οποιοδήποτε τραπεζικό ίδρυμα μέσω του Πληροφοριακού Συστήματος της Υ.Μ.Σ.
Για τη σύσταση των εταιρειών δύναται να γίνει χρήση πρότυπου καταστατικού με πρόσθετο περιεχόμενο σε όλους τους τύπους εταιρειών, το οποίο διαμορφώνεται ελεύθερα σύμφωνα με τη βούληση των εταίρων, υπό την προϋπόθεση ότι δεν τροποποιεί ή δεν αναιρεί τα στοιχεία του πρότυπου καταστατικού και δεν παραβιάζει διατάξεις αναγκαστικού δικαίου. Το πρόσθετο αυτό περιεχόμενο ήταν παλαιότερα διαθέσιμο μόνο για τις Ιδιωτικές Κεφαλαιουχικές Εταιρείες. Σημειώνεται επίσης ότι το πρότυπο καταστατικό με το πρόσθετο περιεχόμενο θα διατίθεται και στην αγγλική γλώσσα.
2. Δημιουργία και τήρηση τεσσάρων νέων μητρώων
(α) Το Μητρώο Επωνυμιών και Διακριτικών Τίτλων του άρθρου 53 του Νόμου, τέθηκε σε ισχύ την 1η Ιουλίου 2022 και προβλέπεται ότι περιλαμβάνει με χρονολογική σειρά όλες τις κατοχυρωμένες επωνυμίες και τους διακριτικούς τίτλους των φυσικών και νομικών προσώπων που ασκούν είτε εμπορική είτε οικονομική μη εμπορική δραστηριότητα. Σημειώνεται ότι το εν λόγω μητρώο θα είναι ενιαίο για όλη τη χώρα, θα τηρείται ηλεκτρονικά και θα διασυνδέεται με το πληροφοριακό σύστημα Υ.Μ.Σ. και το πληροφοριακό σύστημα του Οργανισμού Βιομηχανικής Ιδιοκτησίας (Ο.Β.Ι.), προκειμένου να αποφευχθεί η λήψη επωνυμίας ή διακριτικού τίτλου, που έχει ήδη κατοχυρωθεί ως σήμα. Επίσης, προβλέπεται πλέον ρητώς νομοθετικά ότι ένα νομικό πρόσωπο μπορεί να κατοχυρώσει περισσότερους διακριτικούς τίτλους. Περαιτέρω, πλέον δεν δύναται να καταχωρισθεί ως επωνυμία ή διακριτικός τίτλος λεκτικό που έχει ήδη καταχωρισθεί ως εμπορικό σήμα στο Μητρώο Εμπορικών Σημάτων από διαφορετικό φυσικό ή νομικό πρόσωπο. Η επωνυμία και ο διακριτικός τίτλος δεσμεύονται αυτόματα από τον ίδιο τον ενδιαφερόμενο, μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής στο πληροφοριακό σύστημα Γ.Ε.ΜΗ., ενώ προβλέπεται η δυνατότητα προδέσμευσης επωνυμίας και διακριτικού τίτλου ηλεκτρονικά για μελλοντική χρήση, με την υποχρέωση χρήσης αυτών εντός δύο (2) μηνών.
(β) Το Μητρώο Μη Εμπορικής Οικονομικής Δραστηριότητας (Μ.Μ.Ε.Ο.Δ.) του άρθρου 52 του Νόμου, προκειμένου να καταστεί δυνατή η καταγραφή της οικονομικής δραστηριότητας στη χώρα σε ηλεκτρονικά μητρώα. Σε αυτό θα εγγράφονται ατελώς μέσω διαλειτουργικότητας με το πληροφοριακό σύστημα taxis τα νομικά πρόσωπα που ασκούν οικονομική δραστηριότητα και δεν διενεργούν εμπορικές πράξεις. Το εν λόγω μητρώο τίθεται σε ισχύ την 1η Οκτωβρίου 2022 και περιλαμβάνει σωματεία (78-107 ΑΚ), ιδρύματα (108-121 ΑΚ), επιτροπές εράνων (122 – 126 ΑΚ) και αστικές εταιρείες του Αστικού Κώδικα (741-784 ΑΚ).
(γ) Το Γενικό Μητρώο Μελών Επιστημονικών Φορέων (ΓΕ.Μ.Μ.Ε.Φ.) του άρθρου 56 του Νόμου, στο οποίο μπορούν να εγγραφούν προαιρετικά αυτοαπασχολούμενοι (εγγεγραμμένοι σε ορισμένα επαγγελματικά μητρώα) που δεν ασκούν εμπορική δραστηριότητα. Η εγγραφή αυτή αποτελεί εντούτοις προϋπόθεση για τη χορήγηση οικονομικής βοήθειας ή επιδοτήσεων από την Ευρωπαϊκή Ένωση.
(δ) Το Μητρώο πιστοποιημένων χρηστών Γ.Ε.ΜΗ. και Υ.Μ.Σ. του άρθρου 6 του Νόμου, στο οποίο εγγράφονται αποκλειστικά οι υπάλληλοι των Υ.Γ.Ε.ΜΗ., καθώς και οι συμβολαιογράφοι που επιθυμούν να αποκτήσουν την ιδιότητα του πιστοποιημένου χρήστη Γ.Ε.ΜΗ. και Υ.Μ.Σ. Κατάλογος με τα ονόματα των πιστοποιημένων συμβολαιογράφων Γ.Ε.ΜΗ. και Υ.Μ.Σ. αναρτάται υποχρεωτικά στην ιστοσελίδα του Γ.Ε.ΜΗ.
3. Διερεύνηση των κατηγοριών Νομικών Προσώπων που συστήνονται μέσω της Υπηρεσίας μιας Στάσης (Υ.Μ.Σ.)
Ο Nόμος διευρύνει τις κατηγορίες των Νομικών Προσώπων που δύνανται να συσταθούν μέσω της Υπηρεσίας μιας Στάσης (Υ.Μ.Σ.) (άρθρα 7 επ.), ώστε εφεξής να περιλαμβάνονται:
- (α) ο Αστικός Συνεταιρισμός του ν. 1667/1986 (Α ́ 196), στον οποίο περιλαμβάνονται ο Πιστωτικός, ο Οικοδομικός Συνεταιρισμός και η Ενεργειακή Κοινότητα,
- (β) η Αστική Εταιρεία, με οικονομικό σκοπό του άρθρου 784 ΑΚ και του άρθρου 270 του ν. 4072/2012,
- (γ) ο Ευρωπαϊκός Όμιλος Οικονομικού Σκοπού του Κανονισμού (ΕΟΚ) 2137/1985 του Συμβουλίου, της 25ης Ιουλίου 1985, «σχετικά με την ίδρυση Ευρωπαϊκού Ομίλου Οικονομικού Σκοπού (ΕΟΟΣ)» (L 199, διορθωτικό L 247) που έχει την έδρα του στην ημεδαπή,
- (δ) η Ευρωπαϊκή Εταιρεία του Κανονισμού (ΕΚ) 2157/2001 του Συμβουλίου, της 8ης Οκτωβρίου 2001, «περί του καταστατικού της ευρωπαϊκής εταιρείας (SE)» (L 294) που έχει την έδρα της στην ημεδαπή,
- (ε) η Ευρωπαϊκή Συνεταιριστική Εταιρεία του Κανονισμού (ΕΚ) 1435/2003 του Συμβουλίου, της 22ας Ιουλίου 2003, «περί του καταστατικού της ευρωπαϊκής συνεταιριστικής εταιρείας» (L 207) που έχει την έδρα της στην ημεδαπή, και
- (στ) η Κοινοπραξία του άρθρου 293 του ν. 4072/ 2012.
Από την ως άνω δυνατότητα σύστασης μέσω της Υ.Μ.Σ. εξαιρούνται εντούτοις οι εταιρείες (α) η σύσταση των οποίων προέρχεται από κάθε είδους εταιρικό μετασχηματισμό, (β) για τη λειτουργία των οποίων απαιτείται άδεια από αρμόδια διοικητική αρχή και (γ) οι αθλητικές ανώνυμες εταιρείες.
Οι επιχειρήσεις θα μπορούν να απευθύνονται για τη σύστασή τους στην Υπηρεσία Μιας Στάσης (Υ.Μ.Σ.) οποιουδήποτε επιμελητηρίου, ανεξαρτήτως της έδρας της επιχείρησης.
4. Διερεύνηση των κατηγοριών Νομικών Προσώπων που συστήνονται μέσω της Υπηρεσίας μιας Στάσης (Υ.Μ.Σ.)
Οι οντότητες που πρέπει να είναι εγγεγραμμένες στο Γ.Ε.ΜΗ. επεκτείνονται ώστε να περιλαμβάνουν μεταξύ άλλων, με βάση το άρθρο 16 του Νόμου, νομικά και φυσικά πρόσωπα που δραστηριοποιούνται στο εμπόριο και ατομικές επιχειρήσεις με εγκατάσταση στην Ελλάδα που πραγματοποιούν εμπορικές συναλλαγές στο όνομά τους ή διαθέτουν αγαθά ή υπηρεσίες ή διαμεσολαβούν στη διάθεση αυτών με επιχειρηματικό κίνδυνο, μέσω οργανωμένης υποδομής ή μέσω εκμετάλλευσης της εργασίας τρίτων προσώπων.
Δεν εγγράφονται στο Γ.Ε.ΜΗ.:
(α) οι αστικές εταιρείες για την άσκηση επαγγελματικής δραστηριότητας δικηγόρων, συμβολαιογράφων και δικαστικών επιμελητών,
(β) τα γραφεία ή υποκαταστήματα αλλοδαπών εταιρειών ή επιχειρήσεων που έχουν εγκατασταθεί στην Ελλάδα, σύμφωνα με το άρθρο 25 του ν. 27/1975 (Α ́ 77) και τον α.ν. 378/1968 (Α ́ 82),
(γ) η Ναυτική Εταιρεία που συστήνεται κατά τον ν. 959/1979 (Α ́ 192) και η Ναυτιλιακή Εταιρεία Πλοίων Αναψυχής (Ν.Ε.Π.Α.) που συστήνεται κατά τον ν. 3182/2003 (Α ́ 220),
(δ) τα γραφεία αλλοδαπών εταιρειών που εγκαθίστανται στην Ελλάδα, σύμφωνα με τον α.ν. 89/1967 (Α ́ 132).
5. Έκδοση Ευρωπαϊκού μοναδικού ταυτοποιητή (EUID) και Διαλειτουργικότητα
Κατά τη σύστασή τους, όλες οι νέες εταιρείες αποκτούν αυτόματα «Ευρωπαϊκό μοναδικό ταυτοποιητή (EUID)», ο οποίος περιλαμβάνει τουλάχιστον στοιχεία που επιτρέπουν την ταυτοποίηση του κράτους μέλους του μητρώου, του εθνικού μητρώου καταγωγής και του αριθμού της εταιρείας σε αυτό το μητρώο και κατά περίπτωση, χαρακτηριστικά για να αποφεύγονται σφάλματα ταυτοποίησης και για να διευκολύνεται η επικοινωνία μεταξύ των μητρώων μέσω της πλατφόρμας (Σ.ΔΙ.ΜΗ.Ε. – B.R.I.S.).
«Σύστημα Διασύνδεσης Μητρώων Επιχειρήσεων (Σ.ΔΙ.ΜΗ.Ε. – B.R.I.S.)»: Το σύστημα διασύνδεσης των μητρώων επιχειρήσεων των κρατών μελών αναφέρεται στον Εκτελεστικό Κανονισμό (ΕΕ) 2021/1042 της Ευρωπαϊκής Επιτροπής της 18ης Ιουνίου 2021 «για τη θέσπιση κανόνων εφαρμογής της Οδηγίας (ΕΕ) 2017/ 1132».
6. Θέση σε κατάσταση αναστολής καταχώρισης (ισχύει από 1η Ιουλίου 2022)
Με το νέο καθεστώς διευρύνθηκαν οι περιπτώσεις κατά τις οποίες τίθεται σε αναστολή καταχώρισης το εγγεγραμμένο στο Γ.Ε.ΜΗ. πρόσωπο. Ειδικότερα, με το νέο Νόμο εξακολουθεί να προβλέπεται ως λόγος θέσης σε αναστολή καταχώρισης η αναστολή του αριθμού φορολογικού μητρώου, καθώς και η παράλειψη δημοσίευσης ισολογισμού έναρξης εκκαθάρισης, με την διαφορά ότι πλέον το χρονικό διάστημα μετά το πέρας του οποίου δύναται να επιβληθεί η αναστολή καταχώρισης μειώνεται από δύο (2) έτη σε ένα (1) έτος μετά τη θέση του σε διαδικασία εκκαθάρισης. Επιπλέον με το νέο Νόμο προβλέπονται και οι εξής τρεις νέες περιπτώσεις στις οποίες το εγγεγραμμένο στο Γ.Ε.ΜΗ. πρόσωπο τίθεται σε αναστολή καταχώρισης
- (α) αν αυτό δεν έχει δημοσιεύσει εμπρόθεσμα στο Γ.Ε.ΜΗ. τις ετήσιες οικονομικές του καταστάσεις, εφόσον απαιτείται,
- (β) αν αυτό παραμένει χωρίς νόμιμη διοίκηση ή χωρίς εκκαθαριστές για χρονικό διάστημα μεγαλύτερο από έξι (6) μήνες,
- (γ) αν δεν έχει προβεί σε διαδικασία πιστοποίησης του μετοχικού ή του εταιρικού του κεφαλαίου εντός των προθεσμιών που ορίζονται στη νομοθεσία περί εταιρικού δικαίου.
7. Ηλεκτρονική καταχώρηση στοιχείων υποκαταστημάτων αλλοδαπών εταιρειών
Προβλέπεται η δυνατότητα καταχώρισης των στοιχείων για τα υποκαταστήματα αλλοδαπών εταιρειών εξ ολοκλήρου με επιγραμμικά (online) μέσα, χωρίς να απαιτείται η φυσική παρουσία του αιτούντος. Απαραίτητη προϋπόθεση για την επιτυχή ολοκλήρωση της ως άνω διαδικασίας είναι, αφενός ο αιτών να έχει την αναγκαία δικαιοπρακτική ικανότητα και εξουσία εκπροσώπησης της εταιρείας και αφετέρου να επαληθεύεται η ταυτότητα του αιτούντος, η νομιμότητα της επωνυμίας και του σκοπού του υποκαταστήματος, καθώς και η νομιμότητα των πράξεων και των στοιχείων που υποβάλλονται για την καταχώριση του υποκαταστήματος. Η επιγραμμική καταχώριση του υποκαταστήματος ολοκληρώνεται εντός δέκα (10) εργασίμων ημερών από την ολοκλήρωση των αναγκαίων διατυπώσεων, συμπεριλαμβανομένης της παραλαβής των απαιτούμενων πράξεων και στοιχείων.
8. Θέσπιση υποχρέωσης διασύνδεσης του Γ.Ε.ΜΗ. με τα μητρώα επιχειρήσεων των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης (Σ.ΔΙ.ΜΗ.Ε. – B.R.I.S.) και με το TAXIS
Πιο συγκεκριμένα, το Γ.Ε.ΜΗ. επικοινωνεί ηλεκτρονικά με τα λοιπά εθνικά μητρώα των κρατών μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και μεταξύ άλλων, λαμβάνει πληροφορίες σχετικά με στοιχεία που είναι αποθηκευμένα σε άλλο εθνικό μητρώο κράτους μέλους και αφορούν σε κεφαλαιουχικές εταιρείες με έδρα σε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και υποκαταστήματα εγκατεστημένα σε κράτος μέλος άλλο από εκείνο στο οποίο βρίσκεται η έδρα της εταιρείας.
Ειδικώς, ως προς την σύσταση υποκαταστημάτων εταιρειών που έχουν συσταθεί σύμφωνα με το δίκαιο άλλου κράτους μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, προβλέπεται υποχρέωση του Γ.Ε.ΜΗ. να γνωστοποιεί την καταχώριση του ελληνικού υποκαταστήματος στο κράτος μέλος στο οποίο είναι καταχωρισμένη η (μητρική) εταιρεία μέσω του συστήματος διασύνδεσης των μητρώων.
Επιπροσθέτως, το Γ.Ε.ΜΗ. οφείλει να γνωστοποιεί αμελλητί μέσω του Σ.ΔΙ. ΜΗ.Ε.- B.R.I.S. σε κάθε κράτος μέλος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο είναι καταχωρισμένο, υποκατάστημα ελληνικής εταιρείας, την υποβολή μεταβολής ως προς τα ακόλουθα: την επωνυμία της, την καταστατική έδρα της, τον αριθμό μητρώου της εταιρείας στο Γ.Ε.ΜΗ, τη νομική της μορφή, καθώς και τις πράξεις και τα στοιχεία των περ. (γ) και (ε) της παρ. 1 του άρθρου 35 (λ.χ. διορισμός του διοικητικού συμβουλίου της εταιρείας).
Τέλος, προβλέπεται ότι το πληροφοριακό σύστημα Γ.Ε.ΜΗ. διασυνδέεται με το TAXIS για τη λήψη και διαβίβαση δεδομένων, που προβλέπονται ως καταχωριζόμενα ή υποβαλλόμενα από τους υπόχρεους και στα δύο πληροφοριακά συστήματα. Πέραν της ανωτέρω διασύνδεσης δύναται να πραγματοποιείται και ανταλλαγή αρχείων μεταξύ των δύο πληροφοριακών συστημάτων, ενώ παράλληλα το Γ.Ε.ΜΗ. θα μπορεί να διασυνδέεται και με άλλα μητρώα, αρχεία και βιβλία που τηρούνται ηλεκτρονικά, σχετικά με πράξεις, έγγραφα, στοιχεία ή δεδομένα που καταχωρίζονται σε αυτά, καθώς και με τα δεδομένα του δημοσίου τομέα. Επίσης ορίζεται ότι το Γ.Ε.ΜΗ. θα διασυνδέεται, προκειμένου να χορηγεί αντίγραφα πράξεων, στοιχεία ή δεδομένα που υποβάλλονται σε δημοσιότητα, σε άλλα μητρώα, αρχεία ή βιβλία και περαιτέρω θα δύναται να χορηγήσει δεδομένα και σε άλλα μητρώα και βάσεις δεδομένων που χορηγούνται ηλεκτρονικά από πιστωτικά και χρηματοδοτικά ιδρύματα, από ιδρύματα πληρωμών και ιδρύματα ηλεκτρονικού χρήματος.
9. Καθορισμός προστίμων και κυρώσεων
Στο άρθρο 50 προβλέπονται οι επιβαλλόμενες διοικητικές κυρώσεις στους υπόχρεους σε περίπτωση παραβίασης των όρων που θέτουν οι διατάξεις του Νόμου και ορίζονται βαρύτατα διοικητικά πρόστιμα που ξεκινούν από τα 100 Ευρώ και φτάνουν μέχρι και τις 100.000 Ευρώ, κατά της πράξης δε επιβολής αυτών προβλέπεται η άσκηση ενδικοφανούς προσφυγής, ενώ παράλληλα, στο άρθρο 51 καθορίζονται ποινικές κυρώσεις για τους παραβάτες των σχετικών διατάξεων.
Συνοψίζοντας, ο νέος Νόμος εντάσσεται στο γενικότερο πλαίσιο εκσυγχρονισμού του εταιρικού δικαίου που επιχειρείται τα τελευταία χρόνια, καθώς θεσπίζει ρυθμίσεις που θα επιτρέψουν τη μείωση του χρόνου και του κόστους σύστασης εταιρείας μέσω της πλήρους ηλεκτρονικοποίησης των διαδικασιών και της διασύνδεσης των πληροφοριακών συστημάτων, δημιουργεί ένα σαφές και απλουστευμένο πλαίσιο καταχώρισης και δημοσίευσης των πράξεων δηλώσεων ή στοιχείων εταιρειών που απαιτούν εμπορική δημοσιότητα, καθώς και θεσμοθετεί ένα διακριτό από το Γ.Ε.ΜΗ., Μητρώο Μη Εμπορικής Οικονομικής Δραστηριότητας (Μ.Μ.Ε.Ο.Δ.), προκειμένου να είναι δυνατή η καταγραφή της οικονομικής δραστηριότητας στη χώρα σε ηλεκτρονικά μητρώα κατατείνοντας εν συνόλω στην ενίσχυση της επιχειρηματικής δραστηριότητας. Με βάση τα ανωτέρω, αναμένεται οι νέες ρυθμίσεις να διευκολύνουν την ίδρυση νέων επιχειρήσεων στην ελληνική αγορά υπό οποιαδήποτε νομική μορφή, συμπεριλαμβανομένων των υποκαταστημάτων αλλοδαπών εταιρειών, καθώς και την καθημερινότητα των ήδη εγγεγραμμένων στο Γ.Ε.ΜΗ. νομικών μορφών
