Law 5069/2023: The key environmental and energy provisions (in Greek)

Νόμος 5069/2023: Οι κυριότερες Περιβαλλοντικές και Ενεργειακές Ρυθμίσεις

Στις 28.11.2023 δημοσιεύθηκε στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως ο νόμος 5069/2023 (ΦΕΚ Α’ 193/28.11.2023) με τίτλο «Όροι δόμησης, κατασκευής, επιτρεπόμενες χρήσεις γης για κέντρα δεδομένων, χωροταξικές και πολεοδομικές διατάξεις, αξιοποίηση πόρων Πράσινου Ταμείου, λοιπές περιβαλλοντικές και ενεργειακές διατάξεις και άλλες επείγουσες ρυθμίσεις».

Αντικείμενο του νέου νόμου είναι, μεταξύ άλλων:

(α) η θέσπιση καθορισμένου πλαισίου για τη λειτουργία των Κέντρων Δεδομένων («Data Centers»),

(β) η τροποποίηση υφιστάμενων διατάξεων και η παράταση προθεσμιών για τα ευρύτερα πολεοδομικά και χωροταξικά ζητήματα,

(γ) η θέσπιση ειδικότερων κανόνων και την εγκαθίδρυση διαδικασιών, που κατατείνουν στην προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και

(δ) η ενίσχυση της αγοράς Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας («ΑΠΕ») μέσω νέων ρυθμίσεων και υποχρεώσεων προς τους ενδιαφερομένους.

Στο παρόν άρθρο παρατίθενται οι σημαντικότερες ρυθμίσεις που εισήχθησαν με τις διατάξεις του ν. 5069/2023 αναφορικά με τις ΑΠΕ και την περιβαλλοντική νομοθεσία.

• Θέσπιση πρόβλεψης για την ελάχιστη απόσταση χωροθέτησης των εγκαταστάσεων φωτοβολταϊκών σταθμών στα εκατό (100) μέτρα από τα όρια λατομικής περιοχής. Υπενθυμίζεται ότι  είχε ήδη θεσπιστεί η ελάχιστη απόσταση χωροθέτησης αναφορικά με τους πυλώνες ανεμογεννητριών, η οποία είχε οριστεί στα εκατόν πενήντα (150) μέτρα από τα όρια λατομικής περιοχής (τροποποίηση παρ. 2 άρθρου 48 ν. 4512/2018 δια του άρθρου 13 ν. 5069/2023).

• Προσθήκη του άρθρου 51Α στο ν. 4495/2017 σχετικά με τον τρόπο ανασύστασης φακέλου οικοδομικών αδειών, με το οποίο ορίζεται, ότι:

(α) για όσες ιδιοκτησίες, η οικοδομική άδεια εκδόθηκε πριν από την έναρξη ισχύος του από 8.9.1983 π.δ., η ολική ή μερική ανασύσταση φακέλου οικοδομικών αδειών πραγματοποιείται με αντίγραφα των σχεδίων, όπως προσαρτήθηκαν στην πράξη σύστασης διηρημένων ιδιοκτησιών, αν υφίστανται, εφόσον η πραγματική κατάσταση συμφωνεί με τα σχέδια της σύστασης, ή με εγκεκριμένα σχέδια ή αντίγραφα εγκεκριμένων σχεδίων της οικοδομικής άδειας, που κατέχει ο μηχανικός ή ο ιδιοκτήτης, τα οποία κατατίθενται στην οικεία Υπηρεσία Δόμησης (Υ.ΔΟΜ.) και θεωρούνται από αυτήν.

(β) για όσες ιδιοκτησίες, η οικοδομική άδεια εκδόθηκε μετά την έναρξη ισχύος του από 8.9.1983 π.δ., τα σχέδια της ολικής ή μερικής ανασύστασης φακέλου οικοδομικών αδειών περιλαμβάνουν το τοπογραφικό διάγραμμα, το διάγραμμα κάλυψης, την κάτοψη/κατόψεις, όψεις και τομές, όπου εμφαίνεται η συγκεκριμένη ιδιοκτησία, τα οποία κατατίθενται στην οικεία Υ.ΔΟΜ. και θεωρούνται από αυτήν.

Περαιτέρω, με σχετική απόφαση από το ΥΠΕΝ δύναται να καθορίζονται ο τρόπος και η διαδικασία ηλεκτρονικής υποβολής των στοιχείων και δικαιολογητικών για την ανασύσταση φακέλου οικοδομικών αδειών μέσω του ηλεκτρονικού συστήματος «e-adeies» (προσθήκη του άρθρου 51Α στο ν. 4495/2017 δια του άρθρου 22 ν. 5069/2023).

• Προσθήκη του συστήματος συσσωρευτών ανάμεσα στις εγκαταστάσεις για την νόμιμη κατασκευή των οποίων θα πρέπει να τηρείται απόσταση 30 μέτρων μεταξύ αυτών και της γραμμής αιγιαλού ή δόμησης κτιρίων, σε περιοχές που έχουν εκδοθεί προεδρικά διατάγματα για τον καθορισμό Ζώνης Οικιστικού Ελέγχου (Ζ.Ο.Ε.), προεδρικά διατάγματα προστασίας ή Γενικά Πολεοδομικά Σχέδια (τροποποίηση παρ. 3.1 άρθρου 189 ν. 4001/2011 δια του άρθρου 14 ν. 5069/2023).

• Δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών πάνελ σε απολήξεις κλιμακοστασίων, εφόσον τηρούν κλίση έως δύο τοις εκατό (2%), για την προστασία από τα όμβρια ύδατα(τροποποίηση παρ. 2 άρθρου 19 ν. 4067/2012 δια του άρθρου 26 ν. 5069/2023).

• Τροποποίηση και εξειδίκευση ειδικών κατηγοριών χρήσεων γης του άρθρου 1 περ. 33-34 π.δ. 59/2018 αναφορικά με τις ΑΠΕ και τις εγκαταστάσεις ΑΠΕ με αποθήκευση, όπως αποτυπώνεται στο αντίστοιχα επισημασμένο κείμενο:

«33. Εγκαταστάσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πλην των εγκαταστάσεων της κατηγορίας 34, εγκαταστάσεις αποθήκευσης και μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου, εγκαταστάσεις ύδρευσης, εγκαταστάσεις τηλεπικοινωνιών, και συναφείς εγκαταστάσεις.

34. Εγκαταστάσεις Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ) και Εγκαταστάσεις ΑΠΕ με αποθήκευση.» (τροποποίηση παρ. ΙΙ άρθρου 1 και άρθρων 2,5,7-14,14β,14γ,15 και 16 του π.δ. 59/2018 δια του άρθρου 47 ν. 5069/2023).

• Θέσπιση υποχρέωσης των κατόχωνφωτοβολταϊκών σταθμών, κατά την εγκατάσταση αυτών και σε κάθε περίπτωση πριν την ηλέκτρισή τους, σε φύτευση και συντήρηση φυτών συμβατών με τη βλάστηση της περιοχής, καθ’ όλη τη διάρκεια της λειτουργίας των σταθμών, περιμετρικά της εγκατάστασης (σε κάποια υποτμήματα και εντός αυτής), λαμβάνοντας υπόψη το εδαφικό υπόστρωμα και τη δυνατότητα άρδευσης (άρθρο 52 ν. 5069/2023).

Η υποχρέωση αυτή θα εξειδικεύεται στην εκάστοτε Απόφαση Έγκρισης Περιβαλλοντικών Όρων («ΑΕΠΟ») ή Πρότυπη Περιβαλλοντική Δέσμευση («ΠΠΔ»), ενώ εάν το έργο εγκατασταθεί επί δασικής έκτασης, ακολουθείται η εκάστοτε δασική νομοθεσία περί φύτευσης σύμφωνα με το ν.  998/1979.

Κατά τις διατάξει του νέου νόμου, εντός ενός (1) μηνός από τη θέση σε ισχύ του (ήτοι μέχρι τις 28.12.2023), θα εκδοθεί απόφαση του ΥΠΕΝ με την οποία θα καθοριστούν τα ειδικότερα αναφορικά με την υποχρέωση φύτευσης.

Η υποχρέωση αυτή αφορά συγκεκριμένα:

1. κατόχους φωτοβολταϊκών σταθμών για τους οποίους εκδίδεται μετά τον χρόνο έκδοσης της ανωτέρω υπουργικής απόφασης Βεβαίωση Παραγωγού ή Βεβαίωση Ειδικών Έργων,
2. κατόχους Εξαιρούμενων Σταθμών φωτοβολταϊκών (άρ. 33 ν. 4951/2022), οι οποίοι είναι υπόχρεοι σε ΑΕΠΟ ή ΠΠΔ, μετά την έκδοση της ως άνω υπουργικής απόφασης,
3. κατόχους υφιστάμενων φωτοβολταϊκών σταθμών με Βεβαίωση Παραγωγού ή Βεβαίωση Ειδικών Έργων, οι οποίοι δεν έχουν υποβάλλει πλήρες αίτημα για έκδοση Άδειας Εγκατάστασης,
4. κατόχους Εξαιρούμενων Σταθμών φωτοβολταϊκών (σύμφωνα με το άρθρο. 33 ν. 4951/2022), που είναι υπόχρεοι σε ΑΕΠΟ ή ΠΠΠΔ και οι οποίοι δεν έχουν υποβάλλει πλήρες αίτημα για Οριστική Προσφορά Σύνδεσης, έως την έκδοση της ως άνω υπουργικής απόφασης.

• Θέσπιση υποχρέωσης λήψης μέτρων δασοπυρόσβεσης αναφορικά με σταθμούς ΑΠΕ που εγκαθίστανται σε δάση, δασικές ή αναδασωτέες εκτάσεις, κατά την εγκατάσταση και σε κάθε περίπτωση πριν την ηλέκτρισή τους, σύμφωνα με την οικεία δασική νομοθεσία για τους οποίους δεν έχει υποβληθεί πλήρες αίτημα για λήψη Άδειας Εγκατάστασης (τροποποίηση της παρ. 3 του άρθρου 53  του ν. 998/1979 δια του άρθρου 54 ν. 5069/2023).

Για το σκοπό αυτό και μέχρι την 31.01.2024, θα εκδοθεί απόφαση του ΥΠΕΝ, η οποία θα καθορίζει τους υπόχρεους, το είδος των παρεμβάσεων και των μέτρων, τις κυρώσεις και κάθε άλλη αναγκαία λεπτομέρεια σχετικά με την εν λόγω υποχρέωση.

• Θέσπιση πρόβλεψης για την δέσμευση ηλεκτρικού χώρου για την εγκατάσταση έργων υπεράκτιων αιολικών πάρκων («Έργα ΥΑΠ»). Συγκεκριμένα,μέχρι την έκδοση απόφασης από τον ΑΔΜΗΕ περί δέσμευσης ηλεκτρικού χώρου για τη σύνδεση με το Εθνικό Σύστημα Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας («ΕΣΜΗΕ») της εκτιμώμενης ισχύος Έργων ΥΑΠ , δύναται να καθορίζεται, με απόφαση του ΥΠΕΝ, η συνολική εγκατεστημένη ισχύς των Έργων ΥΑΠ, για τα οποία δεσμεύεται (κατά παρέκκλιση της απόφασης του άρθρου 89 του ν. 4951/2022), ηλεκτρικός χώρος και ο επιμερισμός του αναγκαίου αυτού χώρου, ανά περιοχή ή κόμβο του ΕΣΜΗΕ (λαμβάνοντας υπόψη τους απαιτούμενους λειτουργικούς περιορισμούς του άρθρου 10 του ν. 4951/2022), ώστε να καταστεί δυνατή η σύνδεση Έργων ΥΑΠ, συνολικής εγκατεστημένης ισχύος τουλάχιστον ίσης με δύο χιλιάδες (2000) MW, από θαλάσσιες περιοχές που περιγράφονται στο Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης ΥΑΠ (προσθήκη στην παρ. 14 άρθρου 74 δια του άρθρου 55 ν. 5069/2023).

• Θέσπιση υποχρέωσης τροποποίησης του Κανονισμού Βεβαιώσεων Παραγωγού Ηλεκτρικής Ενέργειας από ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ και Βεβαιώσεων Παραγωγού Ηλεκτρικής Ενέργειας Ειδικών Έργων ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ, ώστε να καταλαμβάνονται και τα Έργα ΥΑΠ από αυτόν, τα οποία κατατάσσονται στα Ειδικά Έργα, σύμφωνα με τον αυτό Κανονισμό.

Σημειούται, ότι μέχρι τη θέση σε ισχύ της εν λόγω απόφασης, εφαρμόζεται ο ισχύον Κανονισμός Βεβαιώσεων Παραγωγού Ηλεκτρικής Ενέργειας από ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ και Βεβαιώσεων Παραγωγού Ηλεκτρικής Ενέργειας Ειδικών Έργων ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ και για τα Έργα ΥΑΠ (τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 79 ν. 4964/2022 δια του άρθρου 55 ν. 5069/2023).

• Παράταση των προθεσμιών υλοποίησης των έργων ΑΠΕ προκειμένου να καταλαμβάνεται και η περίπτωση όπου εκκρεμεί απόφαση της αρμόδιας αρχής για την απαλλοτρίωση ή παραχώρησή των εκτάσεων για την υλοποίηση των έργων διασύνδεσης με το ΕΣΜΗΕ. Ειδικότερα, ορίζεται ότι σε περίπτωση κήρυξης απαλλοτρίωσης, κατά τον υπολογισμό των προθεσμιών, δεν προσμετράται το χρονικό διάστημα που εκκινεί δύο (2) μήνες μετά την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης κήρυξης της απαλλοτρίωσης και λήγει κατά την ημερομηνία συντέλεσης της απαλλοτρίωσης (τροποποίηση του άρθρου 31 ν. 4951/2022 δια του άρθρου 60 ν. 5069/2023).

• Παράταση προθεσμιών υλοποίησης έργων ΑΠΕ στις περιοχές που επλήγησαν από τις κακοκαιρίες «Daniel» και «Elias». Ειδικότερα, στις περιοχές αυτές οι Οριστικές Προσφορές Σύνδεσης και οι Άδειες Εγκατάστασης καθώς και οι προθεσμίες για τη θέση σε δοκιμαστική λειτουργία των σταθμών που έχουν επιλεγεί μέσω ανταγωνιστικής διαδικασίας παρατείνονται αυτοδικαίως κατά τρεις (3) μήνες (με δυνατότητα παράτασης για άλλους έξι (6) μήνες μετά από αίτημα του ενδιαφερομένου στην οικεία αποκεντρωμένη διοίκηση εντός τριάντα (30) ημερών από την έκδοση του ν. 5069/2023), ενώ οι προθεσμίες για την αίτηση σύναψης Σύμβασης Σύνδεσης παρατείνονται κατά δύο (2) μήνες από τη λήξη τους. Περαιτέρω, αναβιώνουν οι άδειες ή/και εγκρίσεις των σταθμών ΑΠΕ που βρίσκονται σε περιοχές που επλήγησαν από τις κακοκαιρίες «Daniel» και «Elias», οι οποίες είχαν παύσει κατά το χρονικό διάστημα από 04.09.2023 μέχρι την έναρξη ισχύος του ν. 5069/2023. Τέλος, δύναται η δυνατότητα κατάθεσης αιτήματος περί μη συνέχισης των σταθμών αυτών εντός τριών (3) μηνών από την έναρξη ισχύος του ν. 5069/2023 (άρθρο 61 ν. 5069/2023).

• Προσθήκη του άρθρου 31A στον ν. 4951/2022, σύμφωνα με το οποίο:

Σταθμοί ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ α) με άδειες παραγωγής της παρ. 2 του άρθρου 25 του ν. 4685/2020 ή β) που επιλέγονται μέσω ανταγωνιστικών διαδικασιών υποβολής προσφορών ή γ) που έχουν λάβει Οριστική Προσφορά Σύνδεσης και εμπίπτουν στις προθεσμίες του άρθρου 31 του ν. 4951/2022, δύνανται να προχωρήσουν στην υποβολή αιτήματος για σύγκληση του οικείου Περιφερειακού Συμβουλίου Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης («ΠΕΣΠΑ») ή του Κεντρικού Συμβουλίου Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης («ΚΕΣΠΑ») και εξέταση αυτών, κατά απόλυτη προτεραιότητα, αν έχουν παρέλθει οι προθεσμίες ενεργειών από τους δημόσιους φορείς ή υπηρεσίες και δεν έχει ολοκληρωθεί η περιβαλλοντική αδειοδότηση των εν λόγω σταθμών ή η τροποποίηση των σχετικών αποφάσεων.

Σε περίπτωση απορριπτικής γνώμης του Συμβουλίου, η Βεβαίωση ή η Βεβαίωση Ειδικών Έργων, καθώς και κάθε άδεια που έχει εκδοθεί για τον σταθμό αυτό παύουν αυτοδικαίως και επιστρέφονται στον ενδιαφερόμενο οι εκάστοτε εγγυητικές επιστολές που έχει καταβάλλει. Σε περίπτωση θετικής γνώμης του Συμβουλίου, αναστέλλονται οι προθεσμίες για τους υπό α) ως άνω σταθμούς και παρατείνεται η αναστολή των ως άνω προθεσμιών για τους σταθμούς των περ. β) και γ) ως άνω, μέχρι την τελική έκδοση της Απόφασης Περιβαλλοντικής Αδειοδότησης ή της τροποποίησής της, στον εκάστοτε σταθμό (προσθήκη του άρθρου 31^Α ν. 4951/2022 δια του άρθρου 62 ν. 5069/2023).

• Προσθήκη νέας διάταξης (άρθρο 93^Α) στον ν. 4759/2020 σχετικά με τη διατήρηση της αρτιότητας οικοπέδων σε ειδικές περιπτώσεις αναγκαστικής απαλλοτρίωσης, ως εξής:

«Κατά κανόνα άρτια και οικοδομήσιμα οικόπεδα εντός ορίων οικισμών κάτω των δύο χιλιάδων (2.000) κατοίκων, που απομειούνται συνεπεία αναγκαστικών απαλλοτριώσεων για τη διαπλάτυνση δημοτικών οδών, χωρίς αποζημίωση των ιδιοκτητών ως προς το υπόλοιπο της απομείωσης τμήμα, θεωρούνται άρτια και οικοδομήσιμα, ακόμα και αν δεν πληρούν τις προϋποθέσεις αρτιότητας, εφόσον μετά την απαλλοτρίωση απομένει ποσοστό τουλάχιστον εβδομήντα τοις εκατό (70%) της αρχικής έκτασης, άλλως απαλλοτριώνονται και αποζημιώνονται στο σύνολό τους.» (προσθήκη άρθρου 93^Α ν. 4759/2020 δια του άρθρου 20 ν. 5069/2023).

• Παράταση προθεσμιών για την ολοκλήρωση εκκρεμών διαδικασιών έγκρισης, αναθεώρησης ή τροποποίησης Γενικών Πολεοδομικών Σχεδίων ή Σχεδίων Χωρικής και Οικιστικής Οργάνωσης Ανοικτής Πόλης μέχρι την 31.03.2024 (τροποποίηση της παρ. 15 του ν. 4178/2013 δια του άρθρου 30 ν. 5069/2023).

• Μείωση της χρονικής διάρκειας της Εθνικής Στρατηγικής για τη Βιοποικιλότητα από δεκαπέντε (15) σε δέκα (10) έτη, δυνατότητα αναθεώρησης κάθε πέντε (5) έτη, προκειμένου να μπορεί να προσαρμόζεται στις ταχέως μεταβαλλόμενες συνθήκες του φυσικού περιβάλλοντος, καθώς και στις πολιτικές εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο (τροποποίηση της περ. α) της παρ. 3 του άρθρου 17 ν. 3937/2011 δια του άρθρου 44 ν. 5069/2023).

• Επέκταση της χρονικής διάρκειας του Σχεδίου Δράσης για τη Διαχείριση των Προστατευόμενων Περιοχών από τρία (3) σε πέντε (5) έτη και ορισμός του Οργανισμού Φυσικού Περιβάλλοντος και Κλιματικής Αλλαγής («ΟΦΥΠΕΚΑ») ως αρμοδίου οργάνου για την εκπόνηση του ως άνω σχεδίου (τροποποίηση του άρθρου 42 ν. 4685/2020 δια του άρθρου 45 ν. 5069/2023).

• Γνωμοδότηση από τον  ΟΦΥΠΕΚΑ και για έργα και δραστηριότητες εντός των περιοχών ευθύνης του, οι οποίες δεν υπόκεινται σε περιβαλλοντική αδειοδότηση (τροποποίηση περ. ιστ. παρ. 5 άρθρου 27 ν. 4685/2020 δια του άρθρου 46 ν. 5069/2023).

• Θέσπιση μηχανισμού άμεσης και ταχείας αποκατάστασης της ρύπανσης ή της περιβαλλοντικής υποβάθμισης από το ΥΠΕΝ, με καταλογισμό της σχετικής δαπάνης στο φορέα της ρυπαίνουσας δραστηριότητας, στις περιπτώσεις που έχει διαπιστωθεί από τα αρμόδια ελεγκτικά όργανα ζημία «σοβαρή» ή «πολύ σοβαρή» ή «υψηλός» κίνδυνος περιβαλλοντικής υποβάθμισης, και ο ρυπαίνων δεν υλοποιεί τις ενέργειες συμμόρφωσης που του έχουν επιβληθεί (προσθήκη άρθρου 70^Α ν. 4819/2021 δια του άρθρου 51 ν. 5069/2023).

• Χορήγηση επιδότησης της τιμολογητέας κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας των ενεργοβόρων βιομηχανικών καταναλωτών, κατόπιν σχετικής εγκριτικής απόφασης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για τη χρονική περίοδο που αναφέρεται στη σχετική εγκριτική απόφαση, σε συμμόρφωση με τους ειδικότερους όρους της Ανακοίνωσης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής με τίτλο «Προσωρινό πλαίσιο κρίσης και μετάβασης για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό τη στήριξη της οικονομίας μετά την επίθεση της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας» (2023/C 101/03) (τροποποίηση παρ. 3 άρθρου 61 ν. 4839/2021 δια του άρθρου 58 ν. 5069/2023).