Παραπλανητικές εκπτώσεις και αθέμιτη κερδοφορία
Τι θα πρέπει να γνωρίζουν οι επιχειρήσεις προκειμένου να αποφύγουν τα πρόστιμα
Παρατηρείται ότι το τελευταίο διάστημα εντείνονται οι έλεγχοι από τα αρμόδια κλιμάκια του Υπουργείου Ανάπτυξης και της Διυπηρεσιακής Μονάδας Ελέγχου Αγοράς (ΔΙΜΕΑ), ενώ ταυτόχρονα πληθαίνουν οι αποφάσεις του Υπουργού Ανάπτυξης αναφορικά με την επιβολή ιδιαίτερα υψηλών προστίμων. Μάλιστα, κατά τους τελευταίους μήνες, έχουν επιβληθεί πρόστιμα συνολικού ύψους σχεδόν 14.000.000 ευρώ[1] σε γνωστές επιχειρήσεις για παράβαση της νομοθεσίας για τις παραπλανητικές εκπτώσεις και την αθέμιτη κερδοφορία. Σύμφωνα δε με όσα πρόσφατα διαμήνυσε ο Υπουργός Ανάπτυξης[2], οι αρμόδιοι ελεγκτικοί μηχανισμοί πρόκειται να συνεχίσουν με αμείωτο ρυθμό και το 2024 τους σχετικούς ελέγχους, επιβάλλοντας αυστηρά πρόστιμα σε περιπτώσεις αθέμιτης κερδοφορίας και παραπλανητικών εκπτώσεων.
Ειδικότερα, το Υπουργείο Ανάπτυξης αποσκοπεί, μέσω της αυστηρής εφαρμογής του υφιστάμενου νομοθετικού πλαισίου για τις παραπλανητικές εκπτώσεις και την αθέμιτη κερδοφορία, να καταπολεμήσει την έξαρση φαινομένων πληθωρισμού και ακρίβειας. Ο έλεγχος των τιμών που επιδιώκεται μέσω αυτών των νομικών εργαλείων, δεν αποτελεί αρμοδιότητα της Επιτροπής Ανταγωνισμού, η οποία είναι αρμόδια να ελέγχει μόνο την ύπαρξη παράνομων συμφωνιών/εναρμονισμένων πρακτικών αναφορικά με τον καθορισμό των τιμών.
Ενόψει των ανωτέρω, το παρόν άρθρο επιθυμεί να παρουσιάσει και να επεξηγήσει το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο σε σχέση με (Α) τις παραπλανητικές εκπτώσεις και την ανακοίνωση μείωσης τιμής καθώς και (Β) την αθέμιτη κερδοφορία.
Α. Παραπλανητικές εκπτώσεις / Ανακοίνωση μείωσης τιμής
Το ευρύτερο νομοθετικό πλαίσιο που προβλέπει τους κανόνες σε σχέση με τις πληροφορίες που πρέπει να παρέχονται στους καταναλωτές αναφορικά με την τιμή και τα χαρακτηριστικά των πωλούμενων προϊόντων αποσκοπεί στο να εξασφαλίσει την ορθή, έγκυρη και έγκαιρη ενημέρωση του καταναλωτή, η οποία δύναται να επηρεάσει την αγοραστική του απόφαση καθώς και την ορθότητα της συναλλαγής.
Ειδικότερα, οι κανόνες του άρθρου 15 (2α) του Ν 4177/2013[3], καθώς και οι παράγραφοι 2 και 3 του άρθρου 78 της υπ’ αριθμ. 91354/2017 ΥΑ[4] (Κωδικοποίηση Κανόνων Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών – Κανόνες ΔΙ.Ε.Π.Π.Υ.), ρυθμίζουν τις περιπτώσεις μείωσης τιμών, δηλαδή επί προσφορών και εκπτώσεων, και επιβάλλουν πρόσθετες υποχρεώσεις στους εμπόρους αναφορικά με την ορθή και προσήκουσα ενημέρωση του καταναλωτή.[5] Ειδικότερα, προβλέπεται ότι:
Σε κάθε ανακοίνωση περί μείωσης τιμής θα πρέπει να υποδεικνύεται η προγενέστερη τιμή που εφάρμοζε ο έμπορος για καθορισμένο χρονικό διάστημα πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.
Συνεπώς, σε κάθε ανακοίνωση μείωσης τιμών προς τους καταναλωτές που αφορά στην πώληση αγαθών ή υπηρεσιών, ανεξαρτήτως της μορφής που θα λάβει η ανακοίνωση, του καναλιού πώλησης (φυσικό ή ηλεκτρονικό κατάστημα) ή του αν λαμβάνει χώρα κατά την περίοδο των εκπτώσεων ή όχι, θα πρέπει να αναγράφεται η τιμή πώλησης του προϊόντος πριν και μετά την εφαρμογή της μείωσης.
Σε τι μπορεί να συνίσταται μία ανακοίνωση μείωσης τιμής;
Μία ανακοίνωση μείωσης τιμής μπορεί να λάβει ενδεικτικά τις εξής μορφές:
- 20 % έκπτωση,
- 10 ευρώ έκπτωση,
- απλή ένδειξη 3,99
- Διαφημιστική πρακτική/δήλωση όπως «αγοράστε σήμερα χωρίς να πληρώσετε τον ΦΠΑ», ή
- Άλλες ανακοινώσεις όπως «ειδικές προσφορές», «εκπτωτική τιμή».
Ποια προγενέστερη τιμή λαμβάνεται ως σημείο αναφοράς;
Ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος -και στην οποία πραγματικά προσέφερε τα προϊόντα του[6]– κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος των τριάντα (30) ημερών πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής.
| Παράδειγμα: · Αρχική τιμή του προϊόντος x στις 02/07= 200€ · Τιμή του προϊόντος x στις 06/07= 150€ Συνεπώς, χαμηλότερη τιμή αναφοράς των τελευταίων 30 ημερών πριν την εφαρμογή της μείωσης της τιμής στις 15/07 είναι τα 150€.
Ø Τιμή του προϊόντος x στις 15/07 μετά από έκπτωση 50% = 75€ |
Όταν ωστόσο το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά για λιγότερο από τριάντα (30) ημέρες, ως προγενέστερη τιμή νοείται η χαμηλότερη τιμή που εφάρμοσε ο έμπορος κατά τη διάρκεια του χρονικού διαστήματος που το προϊόν κυκλοφορεί στην αγορά.
Στην περίπτωση δε που η τιμή μειώνεται προοδευτικά κατά τη διάρκεια των τριάντα (30) ημερών, πριν από την εφαρμογή της μείωσης της τιμής, ως προγενέστερη τιμή νοείται η τιμή που ίσχυε πριν από την εφαρμογή της πρώτης από τις διαδοχικές μειώσεις τιμών.
Προτεινόμενη λιανική τιμή και ανακοίνωση μείωσης τιμής
Τέλος, διευκρινίζεται ότι τυχόν η αναγραφή της προτεινόμενης λιανικής τιμής στις ετικέτες των προϊόντων είναι προαιρετική και επαφίεται στην διακριτική ευχέρεια του εμπόρου.
Στην περίπτωση ωστόσο που επιλεγεί η αναγραφή της από τον έμπορο, θα πρέπει αυτή να γίνεται με τέτοιο τρόπο ώστε να μη δημιουργεί σύγχυση στον καταναλωτή και να μη δίνει την εντύπωση ότι πρόκειται στην ουσία για μείωση τιμής. Θα πρέπει δηλαδή να καθίσταται σαφές στον καταναλωτή: 1) ποια είναι η προγενέστερη χαμηλότερη τιμή/τιμή αναφοράς βάσει της οποίας εφαρμόζεται η έκπτωση, και 2) ποια η προτεινόμενη λιανική τιμή.
Κυρώσεις
Σε περίπτωση παράβασης των ως άνω κανόνων, δηλαδή στην περίπτωση που οι εκπτώσεις, προσφορές ή οποιαδήποτε ανακοίνωση περί μείωσης της τιμής είναι ανακριβείς ή παραπλανητικές ως προς το:
- ποσοστό της χορηγηθείσας έκπτωσης,
- τις αναγραφόμενες τιμές,
- την ποσότητα των προσφερόμενων με έκπτωση ή σε προσφορά προϊόντων,
- ή εφόσον ενέχουν οποιασδήποτε μορφής απόκρυψη ή παραπλάνηση,
επιβάλλεται σε βάρος της παρανομούσας επιχείρησης πρόστιμο τουλάχιστον είκοσι χιλιάδων (20.000) ευρώ και το οποίο μπορεί να φτάσει έως και το δύο τοις εκατό (2%) του ετήσιου κύκλου εργασιών της, ενώ επί επαναλαμβανόμενων παραβάσεων, προβλέπονται προσαυξημένα πρόστιμα που μπορεί να φτάσουν έως και στο τέσσερα τοις εκατό (4%) του ετήσιου κύκλου εργασιών της παρανομούσας επιχείρησης.
Β. Αθέμιτη κερδοφορία
Σύμφωνα με το άρθρο 54 του ν. 5045/2023, «Απαγορεύεται η αποκόμιση μικτού κέρδους από την πώληση οποιουδήποτε προϊόντος ή την παροχή οποιασδήποτε υπηρεσίας που είναι απαραίτητη για την υγεία, τη διατροφή, τη διαβίωση, τη μετακίνηση, τη θέρμανση, την παραγωγή ζεστού νερού χρήσεως και την ασφάλεια του καταναλωτή, καθώς και από την πώληση σχολικών ειδών και γεωργικών προϊόντων και τροφίμων, ιδίως πρώτων υλών για την παραγωγή λιπασμάτων, ζωοτροφών, ωμών δημητριακών παντός είδους, αλεύρων, ηλίανθου φυτικών ελαίων, όταν το περιθώριο μικτού κέρδους ανά μονάδα υπερβαίνει το αντίστοιχο περιθώριο μικτού κέρδους ανά μονάδα προ της 31ης Δεκεμβρίου 2021.»
Ειδικότερα, η ρύθμιση του άρθρου 54 του ν. 5045/2023 επιδιώκει την προστασία του καταναλωτικού κοινού και την παρεμπόδιση φαινομένων αθέμιτης κερδοφορίας επιχειρήσεων που ανέκυψαν ως απόρροια της γεωπολιτικής κρίσης που προκλήθηκε από τη στρατιωτική εισβολή της Ρωσικής Ομοσπονδίας στην Ουκρανία και της υγειονομικής κρίσης της πανδημίας της νόσου COVID-19.
Μάλιστα, αν και η συγκεκριμένη ρύθμιση είχε αρχικά προβλεφθεί να ισχύει μέχρι το τέλος του 2023, ψηφίστηκε πρόσφατα, με το ν. 5079/2023[7], η παράτασή της έως και την 30ή Ιουνίου 2024.
Βασικά σημεία της ρύθμισης του άρθρου 54
Με βάση τη σχετική νομοθεσία, οι επιχειρήσεις θα πρέπει να διασφαλίζουν ότι ο τρόπος τιμολόγησής τους είναι συμβατός με τις διατάξεις του άρθρου 54 του ν. 5045/2023, και ότι το περιθώριο μικτού κέρδους τους δεν είναι μεγαλύτερο από το αντίστοιχο περιθώριο μικτού κέρδους προ της 31ης Δεκεμβρίου 2021.
Ωστόσο, είναι κρίσιμο για τις επιχειρήσεις να γνωρίζουν επακριβώς: 1) ποιες κατηγορίες προϊόντων υπάγονται στη ρύθμιση του άρθρου 54, 2) πως υπολογίζεται το περιθώριο μικτού κέρδους, και 3) ποια είναι η περίοδος αναφοράς, προκειμένου να διασφαλίσουν την συμμόρφωσή τους με τις σχετικές διατάξεις.
- Αναφορικά με τις κατηγορίες των αγαθών που κρίνονται απαραίτητα για τη διατροφή και την αξιοπρεπή διαβίωση των καταναλωτών (όπως π.χ. προϊόντα υγιεινής και καθαρισμού), η ΥΑ 105865/2023, προβλέπει πενήντα επτά (57) κατηγορίες, συμπεριλαμβανομένων μεταξύ άλλων προϊόντων όπως το ψωμί, το αλεύρι, τα όσπρια, το γάλα, τα νωπά κρέατα, το ελαιόλαδο, το τυρί και τα απορρυπαντικά.
- Επιπλέον, για τον υπολογισμό του περιθωρίου μικτού κέρδους, λαμβάνεται υπόψη η τιμή πώλησης του προϊόντος σε συγκεκριμένη χρονική περίοδο και το μέσο κόστος των πωληθέντων μονάδων του προϊόντος αυτού σε μία συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Ειδικότερα, το περιθώριο μικτού κέρδους προκύπτει ως ο λόγος της διαφοράς της τιμής πώλησης από το μέσο κόστος των πωληθέντων προς την τιμή πώλησης αυτού[8].
- Τέλος, ως περίοδος αναφοράς ορίζεται για τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που υπάγονται στο πεδίο εφαρμογής των παρ. 1 και 2 του άρθρου 54 του ν. 5045/2023, το χρονικό διάστημα της τελευταίας κλεισμένης χρήσης του έτους 2021 ή για τις επιχειρήσεις που η τελευταία κλεισμένη χρήση του έτους 2021 δεν περιλαμβάνει ολόκληρο το έτος 2021, για το χρονικό διάστημα από την 1η Ιανουαρίου 2021 έως την 31η Δεκεμβρίου 2021[9].
Κυρώσεις
Αρμόδιες αρχές για τον έλεγχο και την περιστολή φαινομένων αθέμιτης κερδοφορίας είναι η Γενική Γραμματεία Εμπορίου του Υπουργείου Ανάπτυξης, η Διυπηρεσιακή Μονάδα Ελέγχου της Αγοράς (ΔΙ.Μ.Ε.Α.) και οι αρμόδιες υπηρεσίες ελέγχου των περιφερειών, οι οποίες δύνανται να διενεργούν διοικητικούς ή επιτόπου ελέγχους.
Σε περίπτωση δε παράβασης της διάταξης του άρθρου 54 του ν. 5045/2023 για την αθέμιτη κερδοφορία θα δύναται να επιβληθεί με απόφαση της αρμόδιας ελεγκτικής αρχής πρόστιμο από 5.000 έως 1.000.000 ευρώ και ανακοίνωση της επωνυμίας του παραβάτη και του επιβληθέντος προστίμου. Ακόμη, οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές θα δύνανται να επιβάλλουν πρόστιμα ύψους έως και 50.000 ευρώ σε περίπτωση παρεμπόδισης άσκησης του διενεργούμενου ελέγχου ή απόκρυψης/παραποίησης των ζητούμενων στοιχείων.
Γ. Καταληκτικές σκέψεις/παρατηρήσεις
Οι ειδικές ρυθμίσεις για την ανακοίνωση μείωσης τιμής αλλά και την περιστολή φαινομένων αθέμιτης κερδοφορίας που αναλύθηκαν ανωτέρω αποτελούν μόνο μερικά από τα μέτρα που έχει εισάγει πρόσφατα η ελληνική κυβέρνηση σε απάντηση των πληθωριστικών πιέσεων που έχουν επιφέρει οι διεθνείς κρίσεις των τελευταίων ετών στην ελληνική οικονομία και την εφοδιαστική αλυσίδα.
Οι ως άνω διατάξεις έρχονται να συμπληρώσουν, από κοινού με τη νομοθεσία για τις αθέμιτες εμπορικές πρακτικές και την προστασία του ελεύθερου ανταγωνισμού, το υφιστάμενο ρυθμιστικό πλαίσιο, αποσκοπώντας στην προστασία του καταναλωτή και την εξασφάλιση της υγιούς ανταγωνιστικής δομής της αγοράς. Από την άλλη ωστόσο, οι επιχειρήσεις επιφορτίζονται με πρόσθετα βάρη και επωμίζονται επιπλέον κόστη, αφού θα πρέπει να προσέχουν ιδιαίτερα την συμμόρφωσή τους με το ανωτέρω νομικό πλαίσιο προκειμένου να αποφύγουν τα υψηλά πρόστιμα.
[1] Δείτε ενδεικτικά τα σχετικά δελτίου τύπου του Υπουργείου Ανάπτυξης σχετικά με την επιβολή προστίμων το 2023-2024, σε διάφορες επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στην αγορά κλιματιστικών συσκευών, στην αγορά ηλεκτρικών και ηλεκτρονικών συσκευών, στην αγορά καφέ, στην αγορά καταναλωτικών προϊόντων προσωπικής χρήσης και υγιεινής, στην αγορά βρεφικού γάλακτος αλλά και στην αγορά σχολικών ειδών.
[2] Δείτε την σχετική ανακοίνωση του Υπουργού Ανάπτυξης εδώ.
[3] Όπως αυτός έχει τροποποιηθεί και ισχύει σήμερα. Σημειώνεται δε ότι ο σχετικός νόμος 4177/2013 που αφορά σε ρυθμίσεις για την αγορά προϊόντων και υπηρεσιών καθώς και οι κανόνες Διακίνησης και Εμπορίας Προϊόντων και Παροχής Υπηρεσιών έχουν τεθεί σε διαβούλευση από το Υπουργείο Ανάπτυξης έως και το τέλος του Ιανουαρίου.
[4] Όπως το άρθρο 78 έχει τροποποιηθεί από το άρθρο 2 της υπ’ αριθμ. 35952/2023 ΥΑ και ισχύει σήμερα.
[5] Για την ενημέρωση των καταναλωτών και των επιχειρήσεων, το Υπουργείο Ανάπτυξης έχει ήδη εκδώσει Κώδικα Δεοντολογίας περί ανακοινώσεων μείωσης της τιμής (ιδίως σε προσφορές/ εκπτώσεις/ προωθητικές ενέργειες), ενώ σημαντικοί φορείς όπως ο ΣΕΒ έχουν διοργανώσει σε συνεργασία με το υπουργείο σχετικές ενημερωτικές εκδηλώσεις και έχουν εκδώσει εικονογραφημένους οδηγούς.
[6] Πρόκειται στην ουσία για την πραγματική τιμή στην οποία αγόρασαν τα προϊόντα οι καταναλωτές, και όχι η «τυπικά» αναγραφόμενη τιμή στην οποία όμως δεν πραγματοποιήθηκαν πωλήσεις.
[7] Παράγραφος 2 του άρθρου 57 του ν. 5079/2023. Σύμφωνα και με σχετική δήλωση του αρμόδιου Υπουργού «Ο νόμος που έχουμε θεσπίσει για την αθέμιτη κερδοφορία θα συνεχιστεί και το 2024, ώστε να έχουμε τα εργαλεία που θα ελέγχουν τα φαινόμενα αισχροκέρδειας.»
[8] Παρ. 3 άρθρο 5 της υπ’ αριθμ. 105865/2023 ΥΑ.
[9] Παρ. 4, άρθρο 5 της υπ’ αριθμ. 105865/2023 ΥΑ.
