Το νέο ρυθμιστικό πλαίσιο για την ανάπτυξη των Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων
Εισαγωγή
Κατά τη διάρκεια των τελευταίων ετών έχει σημειωθεί ραγδαία αύξηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας («ΑΠΕ») σε διεθνές, ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Από τη Συμφωνία του Παρισιού για την Κλιματική Αλλαγή του 2015 και το Σύμφωνο της Γλασκώβης για το Κλίμα του 2021 μέχρι την Ευρωπαϊκή Πράσινη Συμφωνία (2020) και δη την εφαρμογή της μέσω της υιοθέτησης της δέσμης μέτρων “Fit for 55” (2021) και του πλέον πρόσφατου Σχεδίου REPowerEU (2022), έχουν τεθεί νέοι, πιο φιλόδοξοι στόχοι με χρονικό ορίζοντα το 2030 και το 2050 για την επίτευξη της πράσινης ενεργειακής μετάβασης. Είναι δε αξιοσημείωτο ότι για πρώτη φορά υιοθετήθηκε νομικό κείμενο της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΕΕ») στις 19.12.2022, σύμφωνα με το οποίο τα έργα ΑΠΕ χαρακτηρίζονται πλέον ως έργα «υπέρτατου δημοσίου συμφέροντος»[1]. Σε εθνικό επίπεδο, από την πρόσφατη παρουσίαση του αναθεωρημένου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα («ΕΣΕΚ») καθώς και την υιοθέτηση σωρείας νέων κανονιστικών κειμένων, φαίνεται ότι η χώρα συμμορφώνεται και προωθεί εμπράκτως τους νέους ενεργειακούς στόχους.
Στο πλαίσιο αυτό, η υπεράκτια αιολική ενέργεια αποτελεί μέρος της ευρύτερης στρατηγικής για την ενεργειακή μετάβαση. Ως εκ τούτου, η ΕΕ έχει θέσει ως στόχο την υλοποίηση Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων («ΥΑΠ») μέχρι και 450 GW, εκ των οποίων τα 70 GW στη Μεσόγειο, μέχρι το 2050, ενώ παράλληλα στο αναθεωρημένο ΕΣΕΚ αναφέρεται ότι ο στόχος της αντίστοιχης εγκατεστημένης ισχύος στις ελληνικές θάλασσες, οι οποίες παρουσιάζουν υψηλό δυναμικό, θα ανέρχεται σε 2,7 GW μέχρι το 2030 και 17 GW μέχρι το 2050.
Σε μια προσπάθεια προσέλκυσης οικείων επενδύσεων, η πλήρης αναμόρφωση του εθνικού ρυθμιστικού πλαισίου για την ανάπτυξη των ΥΑΠ είναι πλέον γεγονός με τη θέσπιση του νέου Ν. 4964/2022 «Διατάξεις για την απλοποίηση της περιβαλλοντικής αδειοδότησης, θέσπιση πλαισίου για την ανάπτυξη των Υπεράκτιων Αιολικών Πάρκων, την αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης, την προστασία του περιβάλλοντος και λοιπές διατάξεις» (ΦΕΚ Α΄ 150/30.07.2022) («Νόμος Πλαίσιο»).
Οι βασικές διατάξεις του Νόμου Πλαισίου
Στον νέο Νόμο Πλαίσιο και δη στο Κεφάλαιο Η΄ αυτού, παρουσιάζονται οι βασικοί άξονες για τον σχεδιασμό και την ανάπτυξη των ΥΑΠ, ως αναλύονται κατωτέρω:
Αρχικά, ως ΥΑΠ ορίζεται: «η συστοιχία ανεμογεννητριών παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που βρίσκεται στον θαλάσσιο χώρο, είτε αυτές εδράζονται σταθερά στον βυθό, είτε επιπλέουν όντας συνδεδεμένες με τον βυθό με κινητά μέσα». Από τον ανωτέρω ορισμό καθίσταται σαφές ότι ο Νόμος Πλαίσιο καλύπτει την ανάπτυξη τόσο ΥΑΠ σταθερής έδρασης όσο και πλωτών ΥΑΠ. Τούτο είναι βαρύνουσας σημασίας καθότι οι γεωμορφολογικές συνθήκες και το βάθος ορισμένων σημείων των ελληνικών θαλασσών δύνανται πλέον να αντιμετωπιστούν με την αναπτυσσόμενη τεχνολογία των πλωτών ΥΑΠ.
Σύμφωνα με το άρθρο 67 του Νόμου Πλαισίου, ο σχεδιασμός και η ανάπτυξη των ΥΑΠ θα πρέπει να τελείται, μεταξύ άλλων, σύμφωνα με τους εθνικούς στόχους, ως αποτυπώνονται στο ΕΣΕΚ, και τον χωροταξικό σχεδιασμό της χώρας.
Το μοντέλο ανάπτυξης που προωθείται είναι αμιγώς υβριδικό. Συγκεκριμένα, το Ελληνικό Δημόσιο έχει την αποκλειστική αρμοδιότητα, inter alia, για την έρευνα, την αναζήτηση και τον προσδιορισμό των θαλάσσιων περιοχών εντός των οποίων πρόκειται να αναπτυχθούν ΥΑΠ καθώς και για την παραχώρηση των δικαιωμάτων έρευνας και εκμετάλλευσής τους. Η διαχείριση των ανωτέρω για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου ανετέθη στην εταιρεία με την επωνυμία «Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων ΑΕ» («ΕΔΕΥ ΑΕ») του άρθρου 145 του Ν. 4001/2011 (Α΄ 179), η οποία ορίστηκε ως Φορέας ΥΑΠ και προς τούτο μετονομάστηκε σε «Ελληνική Διαχειριστική Εταιρεία Υδρογονανθράκων και Ενεργειακών Πόρων ΑΕ» («ΕΔΕΥΕΠ ΑΕ»).
Τα βασικά στάδια της διαδικασίας ανάπτυξης αναφέρονται συνοπτικά κατωτέρω με χρονολογική σειρά:
- Υιοθέτηση Εθνικού Προγράμματος Ανάπτυξης ΥΑΠ, το οποίο θα αποτυπώνει σε ποιες θαλάσσιες περιοχές της χώρας είναι δυνατή η ανάπτυξη τέτοιων πάρκων και θα υπόκειται σε Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, σύμφωνα με την κείμενη νομοθεσία.
- Οριοθέτηση μίας ή περισσότερων Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης ΥΑΠ εκ των ανωτέρω καθορισθεισών θαλάσσιων περιοχών.
- Χορήγηση Αδειών Έρευνας ΥΑΠ εντός των οριοθετημένων Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης ΥΑΠ σε ενδιαφερόμενους επενδυτές, που πληρούν τα κατ΄ ελάχιστον τιθέμενα στον Νόμο Πλαίσιο τεχνικά και οικονομικά κριτήρια[2], κατόπιν σχετικής αίτησής τους στον Φορέα ΥΑΠ. Δέον όπως αναφερθεί ότι για τη χορήγηση των εν λόγω αδειών απαιτείται η προσκόμιση Εγγυητικής Επιστολής ύψους 10.000€/MW.
- Εκπόνηση μελετών και μετρήσεων εντός των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης ΥΑΠ από τους κατόχους Αδειών Έρευνας.
- Ορισμός επιμέρους Περιοχών Εγκατάστασης ΥΑΠ (εντός των Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης ΥΑΠ) καθώς και εκτίμηση της μέγιστης ισχύος έργων σε κάθε μία εξ αυτών, με απόφαση του Υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατόπιν παρόδου περίπου δύο (2) ετών από τη λήξη του πρώτου κύκλου υποβολής αιτήσεων για τη χορήγηση των Αδειών Έρευνας.
- Προκήρυξη ανταγωνιστικής διαδικασίας από τη Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας («ΡΑΕ») για την υποβολή προσφορών για κάθε Περιοχή Εγκατάστασης αποκλειστικά από τους κατόχους Αδειών Έρευνας ώστε να λάβουν λειτουργική ενίσχυση στο πλαίσιο της ανάπτυξης των σχετικών έργων. Το κριτήριο επιλογής του επενδυτή για τη χορήγηση λειτουργικής ενίσχυσης είναι η χαμηλότερη τιμή προσφοράς σε €/MWh, ενώ τα έργα ΥΑΠ που εντάσσονται σε καθεστώς στήριξης με τη μορφή λειτουργικής ενίσχυσης συνάπτουν Σύμβαση Λειτουργικής Ενίσχυσης Διαφορικής Προσαύξησης («ΣΕΔΠ»), με διάρκεια είκοσι (20) ετών.
- Αδειοδοτική ωρίμανση έργων ΥΑΠ από τους επιλεχθέντες επενδυτές, σύμφωνα με την κείμενη αδειοδοτική νομοθεσία.
Επιπροσθέτως, σημειώνεται ότι εκκρεμεί η διευθέτηση ζητημάτων όπως ενδεικτικά ο προσδιορισμός της μέγιστης δυνατότητας απορρόφησης ισχύος από κάθε θαλάσσια περιοχή και η διασύνδεση των έργων με το δίκτυο του Ελληνικού Συστήματος Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας («ΕΣΜΗΕ») κατά τον τεχνικά και οικονομικά βέλτιστο τρόπο. Σύμφωνα με τον Νόμο Πλαίσιο, ο Ανεξάρτητος Διαχειριστής Μεταφοράς Ηλεκτρικής Ενέργειας («ΑΔΜΗΕ») φέρει αποκλειστική ευθύνη για τον σχεδιασμό, την ανάπτυξη, κατασκευή και λειτουργία των έργων διασύνδεσης από το ΕΣΜΗΕ μέχρι και το σημείο διασύνδεσης Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης ΥΑΠ. Το κόστος κατασκευής για έργα διασύνδεσης ενός ΥΑΠ με το ανωτέρω σημείο διασύνδεσης του ΕΣΜΗΕ επιβαρύνει τον επενδυτή. Επίσης, ο τελευταίος ακολουθεί τη διαδικασία υποβολής αίτησης για την έκδοση οριστικής προσφοράς σύνδεσης[3] και κατόπιν τούτου υπογράφει Σύμβαση Σύνδεσης με τον ΑΔΜΗΕ.
Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 75 του Νόμου Πλαισίου, από την έναρξη της δοκιμαστικής λειτουργίας του έργου ΥΑΠ έως το τέλος της λειτουργίας του, κάθε παραγωγός επιβαρύνεται με ένα ειδικό τέλος που αντιστοιχεί σε ποσοστό 2% επί των προ του Φόρου Προστιθέμενης Αξίας εσόδων από την πώληση της ηλεκτρικής ενέργειας, το οποίο δεν είναι μικρότερο από 2€/MWh.
Συμπερασματικές παρατηρήσεις
Το σύνολο των ανωτέρω αποτελούν μέρος μιας μακρόχρονης και ιδιαιτέρως σύνθετης και δαπανηρής για τους υποψήφιους επενδυτές διαδικασίας, με προβλεπόμενο ορίζοντα ανάπτυξης των πρώτων έργων ΥΑΠ μετά το έτος 2030.
Προς τούτο συνηγορούν, μεταξύ άλλων:
- ο μεγάλος αριθμός εκκρεμών δευτερευουσών κανονιστικών πράξεων[4], η ταχεία και έγκαιρη έκδοση των οποίων καθίσταται κρίσιμη για την εφαρμογή του νέου πλαισίου ενώ παράλληλα είναι αναπόφευκτο ότι θα εγείρει πληθώρα ερμηνευτικών και διαδικαστικών ζητημάτων,
- η εκκρεμής υλοποίηση ενός πλήρους θαλάσσιου χωροταξικού σχεδιασμού καθώς και η εξειδίκευση των τεχνικών χαρακτηριστικών (λ.χ. πυθμένας, βάθος, κλίση, ανεμολογικές μετρήσεις, ταχύτητα αέρα) και λοιπών χωροταξικών παραμέτρων ώστε να προσδιοριστούν με τον πιο βέλτιστο τρόπο οι περιοχές αποκλεισμού στο πλαίσιο μιας διαδικασίας ποιοτικής και τεχνικής αξιολόγησής τους,
- οι υφιστάμενες δυσκολίες ως προς τη διασύνδεση στο δίκτυο ΕΣΜΗΕ,
- η εκκρεμής διευθέτηση της αποκλειστικότητας χρήσης ή μη των θαλάσσιων περιοχών, και
- τα ιδιαιτέρως αυστηρά κατ’ ελάχιστον επαγγελματικά και οικονομικά κριτήρια που έχουν καθοριστεί για την επιλογή των υποψήφιων επενδυτών, όπως επί παραδείγματι η προϋπόθεση της δεκαετούς εμπειρίας στην ανάπτυξη έργων ΥΑΠ και του ετήσιου κύκλου εργασιών ύψους άνω των 2.000.000.000€ για ένα (1) τουλάχιστον έτος εντός των τριών (3) τελευταίων ετών.
Σε κάθε περίπτωση, πρέπει να τονιστεί ότι ο νέος Νόμος Πλαίσιο συνιστά το πιο ολοκληρωμένο ρυθμιστικό πλαίσιο που έχει υιοθετηθεί μέχρι σήμερα στη χώρα μας για την εκμετάλλευση του υπάρχοντος υψηλού υπεράκτιου αιολικού δυναμικού της. Τούτων δοθέντων, η ανάπτυξη ΥΑΠ στις ελληνικές θάλασσες πρόκειται αφενός να ενισχύσει τους τιθέμενους ενεργειακούς και κλιματικούς στόχους και αφετέρου να εισαγάγει στην εθνική αγορά έναν νέο κλάδο, ο οποίος ήδη βρίσκεται σε άνθιση σε διεθνές και ευρωπαϊκό επίπεδο, και ως εκ τούτου αναμένεται να προσελκύσει σωρεία επενδύσεων και κεφαλαίων.
[1] Συμβούλιο της ΕΕ, Κανονισμός, 19 Δεκεμβρίου 2022, 16238/22, <https://data.consilium.europa.eu/doc/document/ST-16238-2022-INIT/en/pdf>.
[2] Σημειώνεται ότι τα εν λόγω κριτήρια πρόκειται να εξειδικευτούν περαιτέρω με την έκδοση σχετικής απόφασης του Φορέα ΥΑΠ.
[3] Επί του παρόντος, στο πλαίσιο της υπουργικής απόφασης για τον καθορισμό πλαισίου προτεραιότητας στην χορήγηση Οριστικών Προσφορών Σύνδεσης για σταθμούς ΑΠΕ και ΣΗΘΥΑ και σταθμούς αποθήκευσης (ΥΠΕΝ/ΓΔΕ/84014/7123/12.08.2022), όπως τροποποιήθηκε και ισχύει, τα ΥΑΠ εντάσσονται στην τελευταία ομάδα προτεραιότητας, ήτοι την Ομάδα Ε΄.
[4] Ν. 4964/2022, άρθρο 79.
